Familie Vermeulen Bosch Broks Habraken

De Servatiuskerk in handen van de protestanten
Na de val van ‘s-Hertogenbosch in 1629 is er een moeilijke tijd aangebroken voor de katholieken. De periode 1629-1648 staat bekend als de zgn. retorsieperiode. Plakkaten vanuit de Spaans gezinde regering te Brussel werden meteen gevolgd door allerlei tegenplakkaten vanuit Den Haag. Voor de lokale bevolking schiep dit alleen maar een en al verwarring. De strijd tussen de Koning van Spanje en de Staten Generaal werd grimmiger en heviger, vooral waar het de godsdienstvrijheid betrof. Bij de capitulatie van de stad op 14 september 1629 was al bedongen dat de parochiepriesters en paters in kloosters de stad en de Meierij zouden moeten verlaten, de kerken gesloten en ontruimd en in het openbaar mochten er geen godsdienstoefeningen meer gedaan worden. Dat was natuurlijk tegen het zere been van de Spaans gezinde en door katholiek opgevoede ingezetenen van de Meierij. Het ging zelfs zo ver dat de katholieke kerken in handen kwamen van de predikanten en families die tot de gereformeerde godsdienst behoorden. De Schijndelse Servatiuskerk kwam in protestantse handen en is dat gebleven tot 1811. Toen pas is ze weer teruggeven! In die tussenliggende periode was men genoodzaakt godsdienstoefeningen te houden in schuilkerken of schuurkerken. Over de oudste schuurkerken het volgende:

Oude pastorie en Schijndelse schuurkerk
Kort na de val van de Vrede van Münster 1648 heeft de Schijndelse bevolking haar toevlucht genomen tot een schuurkerk die was gebouwd op de grens van de veroverde Meierij en het vrije land van Ravenstein. Op de plaats van die schuilkerk staat nu nog een monumentje wat ons eraan herinnert, net op de grens van Mariaheide en Uden. Daarna krijgt Schijndel verlof voor de bouw van een eigen schuurkerk of ze hebben er een “illegaal” in gebruik genomen. Dat is niet duidelijk geworden. Een raadsel voor de lokale historici is de vroegere locatie van de schuurkerk. We zijn tot op heden geneigd om die ook te situeren op het oude kloosterterrein, in de directe omgeving van de pastorie waar de zusters zijn begonnen en waar dus meerdere gebouwen lagen. Na de definitieve teruggave van de Servatiuskerk, die de protestanten in handen hebben gehad vanaf de Vrede van Münster in 1648 tot aan 1811, is natuurlijk de bestaande schuurkerk uit 1771 in onbruik geraakt. De ornamenten en andere kerkelijke en liturgische benodigdheden zijn, voor zover nodig, overgebracht naar de grote parochiekerk en wat er met de schuurkerk precies gebeurd is, vinden we nergens vermeld. Bij de kloosterstichting in 1836 wordt nergens gesproken over een schuurkerkgebouw, wat eventueel voor andere doeleinden gebruikt zou kunnen worden. Zoals op andere dorpen zal deze kerkschuur wel afgebroken zijn. We staan even stil bij de Schijndelse schuurkerken, Want er zijn er meerdere geweest. De locatie van de alleroudste “schuilkerk” is globaal bekend dankzij een cijnsboek van de Heren van Helmond. Een cijnsboek is een soort belastingregíster voor cijnsplichtige percelen. Die lagen er in veel dorpen in het oostelijk deel van de Meierij, waar die Heren van Helmond het cijnsrecht hadden. Het gaat dus om een kerkschuur ergens tussen het gehucht Elschot en de Molenheide en Heesters lokaliseert het gebouw vlak bij het Verkensstraatje, afgaande op een ingetekend symbooltje op de tiendkaart van 1757. Die schuilkerk wordt ook aangetroffen in ander bronnenmateriaal, vooral in het oud rechterlijk archief van Schijndel getuige onderstaande vermeldingen, waarin ze wordt omschreven als “oud kerkenhuis” m.a.w. het is weg en het erf waar de kerk op stond leeft als historische plek voort.

bron: Heemkundekring Schijndel